Δευτέρα, 10 Μαρτίου 2008

Η δύναμη του Πυγμαλίωνα




Υπήρχε κάποτε ένας γέρος που λεγόταν Ναχοκομπόνι. Ανησυχούσε γιατί δεν είχε κόρη και ποιος θα τον φρόντιζε αν χρειαζόταν; Μια και ήταν, όμως, μάγος, πήρε έναν κορμό δαμασκηνιάς, τον σκάλισε και έφτιαξε μια κόρη.


Από παραμύθι των Ινδιάνων της Γουιάνας




ΑΦΟΤΟΥ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ φιλόσοφοι απεκάλεσαν την τέχνη "μίμηση της φύσης", οι επίγονοι τους δεν σταμάτησαν ποτέ να επιβεβαιώνουν, να απορρίπτουν ή να τροποποιούν αυτό τον ορισμό. Ανάλογες ήταν και οι προθέσεις των δύο πρώτων κεφαλαίων αυτού του βιβλίου, που προσπάθησαν να δείξουν τα όρια κάθε προσπάθειας για τέλεια "μίμηση" - όρια που προκύπτουν τόσο από τον χαρακτήρα του εκφραστικού μέσου, όσο και από την ψυχολογία της καλλιτεχνικής διαδικασίας. Όλοι ξέρουμε πως αυτή η προσπάθεια μίμησης έχει πάψει σήμερα να αποτελεί το κύριο μέλημα των καλλιτεχνών. Πρόκειται, όμως, για μια νέα αφετηρία; Και ήταν σωστές οι περιγραφές των Ελλήνων για τους στόχους των παλιότερων απ' αυτούς καλλιτεχνών;


Η ίδια η Ελληνική μυθολογία μας δίνει μια αρκετά διαφορετική εικόνα. Μας μιλάει για μια παλιότερη και πολύ πιο απόκοσμη λειτουργία της τέχνης, όταν ο καλλιτέχνης δεν επιδίωκε την πιστή αναπαραγωγή και την ομοιότητα με την φύση, αλλά να "δημιουργήσει" ο ίδιος. Ο πιο γνωστός από μια σειρά μύθους που καταγράφουν την πίστη στη δυνατότητα της τέχνης για δημιουργία και όχι απλώς για αναπαραγωγή είναι ο μύθος του Πυγμαλίωνα. Έστω και αν ο Οβίδιος μετάτρεψε το μύθο σε ερωτική ιστοριούλα, μπορεί κανείς ακόμα και στην "αρωματισμένη" αυτή εκδοχή του να νιώσει τη συγκίνηση που προκάλεσε κάποτε στον άνθρωπο η συνειδητοποίηση των μυστηριακών δυνάμεων της τέχνης.

Στον Οβίδιο, ο Πυγμαλίων είναι ένας γλύπτης που ερωτεύεται ένα έργο του. Παρακαλεί την Αφροδίτη για μια γυναίκα με την ίδια εμφάνιση και η θεά μετατρέπει το ψυχρό ελεφαντόδοντο σε ζωντανό σώμα. Πρόκειται για ένα μύθο που έχει κεντρίσει τη φαντασία αρκετών καλλιτεχνών, από τον Μπερν - Τζόουνς και τα υπερσυναισθηματικά του όνειρα ως τον Ντωμιέ και
τον χωρίς φραγμούς σαρκασμό του.
Χωρίς την υποκρυπτόμενη υπόσχεση αυτού του μύθου, χωρίς τις κρυφές ελπίδες και τους κρυφούς φόβους που συνοδεύουν την πράξη της δημιουργίας, ίσως να μην υπήρχε η τέχνη όπως την ξέρουμε και την εννοούμε σήμερα.
Ένας από τους πιο προικισμένους και πρωτότυπους Άγγλους ζωγράφους, ο Λούσιαν Φρόυντ, γράφει κάπου: "Όταν δημιουργείς ένα έργο τέχνης, ποτέ δεν υπάρχει μια στιγμή απόλυτης ευτυχίας. Η πράξη της δημιουργίας σε κάνει να νιώσεις την υπόσχεση για κάτι τέτοιο, αλλά με την ολοκλήρωση του έργου τέχνης αυτή η προσδοκία εξανεμίζεται. Είναι η στιγμή που ο ζωγράφος συνειδητοποιεί πως δεν ζωγραφίζει τίποτε περισσότερο από μια εικόνα, ενώ ως τότε είχε την κρυφή αλλά και φρούδα ελπίδα πως η εικόνα θα μπορούσε να αποκτήσει ζωή".
"Τίποτε περισσότερο από μια εικόνα", λέει ο Λούσιαν Φρόυντ...
E. H. GOMBRICH
Τέχνη και ψευδαίσθηση
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΠΑΣ
Απόσπασμα: Λειτουργία και Φόρμα

3 σχόλια:

ερμία είπε...

να πω μόνο ευχαριστώ,δεν φτάνει ούτε σε μένα-για την αναφορά σου και τους όμορφους πολύ μύθους..
κυρίως με αφήνει άναυδη το γεγονός οτι διαβάζοντας το προηγούμενο ποστ και τη συζήτηση των σχολίων πριν λίγες μέρες και αυτό σήμερα πριν φτάσω στο τέλος και δω την τελική σου πρόταση,σκεφτόμουν να γράψω ένα κομμάτι για τη ζωγραφική στις τελευταίες δεκαετίες και να γράψω στο τέλος "στον σκοινοβάτη" γιατί αιτία και αφορμή είναι τα δύο τελευταία ποστ σου..
και μιλάω ειλικρινά.
μού είχε καρφωθεί στο μυαλό η φράση τού Μαντζόνι "δεν μπορείς να απογειωθείς απο το έδαφος μόνο τρέχοντας και πηδώντας.Χρειάζεσαι φτερά",για τα υφολογικά αδιέξοδα στη τέχνη και μαζί για όλες τις 'ανάγκες' τού νού και τής ύλης που οδηγούν τούς ανθρώπους να ζωγραφίζουν,να κάνουν μουσική,θέατρο,να γράφουν,να χτίζουν πόλεις..
σ'ευχαριστώ απο καρδιάς για τη δημιουργική πνοή
:-)

skoinovatis είπε...

Θα περιμένω με χαρά, αυτό το ποστ!
Χαίρομαι που παίρνεις αιτίες και αφορμές από τον σκοινοβάτη.
Θέλω να ξέρεις πως αγαπώ πολύ την ζωγραφική, την ποίηση, όλες τις μυστηριακές δυνάμεις της τέχνης...
Μ' αρέσει πολύ η άσπρη αγάπη
Συμφωνώ με τον Ματζόνι:
"δεν μπορείς να απογειωθείς από το
έδαφος μόνο τρέχοντας και πηδώντας.
Χρειάζεσαι φτερά"
Γι αυτό και 'γω:
"...
αποθηκεύω δρόμους
σε αυριανές μνήμες
κουλουριάζομαι μ' ένα χρόνο κίτρινο
στο κέντρο και ισιώνω τα φτερά μου"

Τα σχόλια σου πολύτιμα!
Σ' ευχαριστώ και 'γω από καρδιάς,
για όλα!
Να 'σαι πάντα καλά Ερμία!

Πυγμαλίων είπε...

Καλημερα!

Μολις σας βρηκα στο "διαβα" μου κι η εκπληξη μεγαλη που θα καταλαβετε μονο αν με επισκεφτητε!

Μετα τιμης,

Πυγμαλιων.